|
|
|
|
Jeszcze tylko do 19 stycznia trwa konkurs Blog Roku 2011, w którym zdecydowałam się brać udział. Zgłosiłam 2 blogi
RODY
ELLISISLAND
LINKI
Index wsi w Galicji by Rudolf Unterschutz
|
Szukam wszystkich informacji o historii rodzin, które pochodzą z Wildenthal (Dzikowiec), Fallbrunn (Padew), Dornbach (Tarnawiec), Kuryłówki, Wiązownicy, Gillershof i Kőnigsberg.
Szukam starych zdjęć , budynków, osób o nazwiskach
przedstawionych poniżej itp. JÓZEF PÓŁĆWIARTEK „Dzieje Leżajska” Akta
dotyczące sprzedaży leżajskich dóbr kameralnych (1819 rok) informują o
istniejących już tu trzech koloniach niemieckich: Gillershof,
Dornbach i Kőnigsberg; inne natomiast zapisy wymieniają też kolonię
niemiecką Baranówka (zwana niekiedy w dokumentach — Hirschbach)
i kolonię w sąsiedniej wsi Łukowa. Dotychczasowy stan badań nad
kolonizacją niemiecką w Galicji nie wymienia zupełnie tych dwóch
ostatnich, o poprzednich natomiast wprowadza Henryk Lepucki szereg
błędnych informacji167. Z tego też względu pragnę przybliżyć
Czytelnikowi genezę wszystkich kolonii, których istnienie w Leżajskiem
do początków XX wieku zaznaczyło się wyraźnie w lokalnej historii. Osadnictwo w Leżajskiem przypadające głównie na czasy józefińskie wzmocnione zostało po 1819 roku, gdy dobra kameralne nabył hrabia Wojciech Mier, energicznie realizujący już wcześniej niemiecki proces osadniczy w swych dobrach rodowych za Lwowem. Umacnianie kolonii józefińskich po 1819 roku widoczne było zwłaszcza w odniesieniu do Baranówki i Kőnigsbergu. Zasiedlone obcym elementem etnicznym, a przede wszystkim różniące się wyznaniem w stosunku do miejscowej ludności (jedynie koloniści w Dornbachu byli katolikami), mocno były izolowane przez lokalną społeczność. Osadnicy nie zawsze przygotowani byli do pracy na roli. Napotykali różne trudności w nowych warunkach środowiskowych. Były to rozliczne utrudnienia typu gospodarczego i społecznego. Sami też trzymali się na uboczu od miejscowych chłopów, zwykle od nich biedniejszych i zacofanych, w pełni zniewolonych przez dwory. Związki małżeńskie zawierali w swoim środowisku, zwykle w tej samej kolonii lub w koloniach sąsiednich. A tych kolonii było wiele w okolicy Niska, Mielca, Lubaczowa. Śledząc pojawianie się nowych nazwisk w koloniach, zauważa się proces przenikania młodych ludzi między koloniami z okazji zawieranych małżeństw. Kojarzenie natomiast małżeństw między kolonistami a miejscową ludnością było niezwykle rzadkie i z pewnością bardzo utrudnione. Małżeństwa z Polakami zawierano w koloniach w wyjątkowych przypadkach, choć najwcześniej przełamywać je zaczęto w Dornbachu. Częściej natomiast dochodziło do małżeństw kolonistów z Polkami, zwłaszcza w przypadku, gdy nowożeniec przechodził na stałe do domu rodziców małżonki. Śledzenie dokumentów dostarcza w tym względzie wielu spostrzeżeń i wniosków. Z tytułu
posiadanej ziemi koloniści zobowiązani byli do podatku państwowego,
osepu w ziarnie, powabów pieszych i szarwarków sprzężajnych.
Najważniejszym jednak zobowiązaniem była pańszczyzna sprzężajna i
piesza, do której jednak nie wszyscy byli pociągani, i nie we wszystkich
koloniach traktowano ją jednakowo. Była ona zresztą zwykle wykupywana
przez osadników. W Gillershofie np. stosownie do układu regulacji
pańszczyzny i innych inwentarskich powinności poddańczych podług
okólnika z 25 listopada 1846 roku, prawie wszyscy osadnicy odrabiać
mieli po 156 dni pańszczyzny pieszej w ciągu roku, a niektóre
gospodarstwa zobowiązane były tylko do pańszczyzny sprzężajnej. Z całej
tej kolonii przypadać miało rocznie 2262 dni pańszczyzny pieszej, 286
dni sprzężajnej, 21 złr i 15 kreuzerów czynszu, natomiast osep wynosił:
pszenicy 14 korcy i 16 garncy, żyta 38 korcy i 26 garncy, jęczmienia 29
korcy i 27 garncy, owsa 38 korcy i 5 garncy, powabów natomiast pieszych
(szarwarku w tym przypadku) 102 dni191.
************ Największa kolonia powstała w Tarnawcu, obok Kuryłówki, w 1786 roku. W tym samym roku było już tam 20 katolickich rodzin niemieckich (72 osoby) przybyłych z Rzeszy. Na jedną rodzinę przypadało wówczas w tej kolonii 3,6 osoby. Zajmowali wówczas łącznie 672 morgi i 171 sążni kwadratowych użytków rolnych. Rozwój kolonii postępował szybko, bowiem w 1812 roku było już w niej 170 osób (wzrost o 136,1 proc.)170. Materiały Metryki Józefińskiej Dornbachu z 1820 roku wymieniają już 34 gospodarstwa kolonistów niemieckich. Zabudowa Dornbachu objęła wówczas 22 morgi (parcele gospodarstw, drogi). Lata 20. i 30. były w rozwoju kolonii okresem różnych przeobrażeń. W wyniku zawieranych małżeństw pojawiać się zaczęły w kolonii nowe nazwiska niemieckie z innych terenów w gospodarstwach już istniejących (7 takich przypadków do 1846 rok) i jeden tylko przypadek „wżenienia się" Polaka, lecz nie pochodzącego z sąsiedniej Kuryłówki. Wprawdzie obrządek religijny kolonistów nie odróżniał ich od miejscowych chłopów-łacinników z Kuryłówki, to przecież izolowanie się kolonistów długo jeszcze będzie widoczne w tej kolonii, a zwłaszcza w pozostałych. W tym czasie obok Starego Dornbachu (bogatego) rozwijać się zaczął Nowy Dornbach, zasiedlony chałupnikami i komornikami. W 1847 roku Stary i Nowy Dornbach obejmował łącznie 44 gospodarstwa osadzone na 787 morgach i 460 sążniach kwadratowych użytków rolnych171. Uposażenie w ziemię nie było jednakowe w odniesieniu do wszystkich gospodarstw kolonistów. Zdecydowana większość posiadała po 15 mórg i 196 sążni (lub 16 mórg i 196 sążni), ale były też gospodarstwa o wiele większe (np. 29 mórg i 800 sążni kwadratowych — Seen Baltazar, 53 morgi i 717 sążni kwadratowych — Heinrich Hausner). Niektórzy jednak, nawet ci z pierwszych osadników, posiadali bardzo mało ziemi, w granicach 2—3 morgi. Imponujące natomiast uposażenie w ziemię posiadała szkoła w kolonii, w wymiarze 158 mórg i 51 sążni kwadratowych. Był to grunt gromadzki przydzielony szkole172. Pisownia nazwisk osadników jest bardzo zmienna w graficznej formie, zwykle bardzo spolszczona, pisana niejednokrotnie różnorodnie w odniesieniu do tego samego nazwiska. Podobnie było w innych koloniach. Osadnikami w Dornbachu (gospodarze, głowy rodzin) w 1820 roku byli173:
Następcy domostw tzw. IV kategorii, gdzie ich domy powstały na gruntach wydzielonych z domostw macierzystych nr 1 i 2, ich właściciele mieli pełne prawa używania dóbr gminnych. Byli to: 1. Bucior Józef (przedtem Jan Nawrocki) 2. Pietrycha Michał 3. Schonborn Józef (ten spod nr 46) Mieszkańcy Neu Dornbach należeli do II kategorii, jako odrębnej byłej małej kolonii niemieckiej, powstałej w 1807 roku tj. 20 lat później niż Alt Dornbach powstały w 1787 r Alt Dornbach to mieszkańcy domów od numerów 1 do 34. Mieszkańcy Neu Dornbach to mieszkańcy domów od numerów 37 do 41. Mieszkańcy III kat. to chałupnicy, którym wydzielono skrawki gruntów z dóbr gminnych i nadano nr 43 i 44. Maria Reichert (lat 84) oświadcza w sądzie, że w 1864 r przybyła z Neu Dornbachu do Alt Dornbachu. Jej syn Wincenty Reichert był notariuszem we Wiedniu, a jej stryj to Bilger spod nr 41. Zeznaje również, że pierwsi chałupnicy spod nr 43 i 44 nie byli gospodarzami, lecz robotnikami i rzemieślnikami, początkowo nie mieli krów, dopiero prababka Jana Schonborna w posagu dostała krowę, którą pasła za opłatą na pastwisku Alt Dornbachu. Wg Marii Reichert mieszkańcy domów nr 37-41 mieli swoje pastwiska na prawym brzegu rzeki Złotej (ok. 10 morgów), a nadto mieli dobro gminne tzw. ‘Sotnie’ przy dawnej granicy rosyjskiej o pow. 48 morgów i utrzymywali do paszenia bydła własnego wspólnego pastucha w Neu Dornbachu. Takim pastuchem w Alt Dornbachu był Walenty Góral z Kuryłówki. Jan Schonborn s. Adama, a mąż Anny z Feldmanów był oglądaczem bydła przez kilka lat, za to i za wydawanie paszportów pobierał wynagrodzenie od gminy. Funkcję tę przejął po swoim poprzedniku Janie Tyburczym.
********
Kolejną co do wielkości była kolonia zlokalizowana na obszarze byłego folwarku wójtowskiego w Woli Zarczyckiej. Zasiedlona została w 1786 roku przez 11 rodzin (38 osób) wyznania zreformowanego, zaś w 1812 roku było już tam 156 osób, co stanowi wzrost jej mieszkańców o 310,5 proc. W trzy lata później zamieszkiwało w kolonii 29 rodzin. Całość osady objęła 548 mórg i 208 sążni kwadratowych użytków rolnych174'. Teren zabudowy był miejscem dawnych obiektów dworskich i przyległego placu dworskiego (2 morgi i 425 sążni kwadratowych) oraz dwóch ogrodów dworskich (7 mórg i 1171 sążni kwadratowych). W 1808 rok odnotowały źródła w zabudowie mieszkalnej kolonu 29 obiektów, w których zamieszkiwało 179 osób. W odróżnieniu od nieco nieregularnego ułożenia placów i zabudowy Dornbachu, kolonia Kőnigsberg uzyskała bardzo regularny kształt. Wzdłuż prostej i szerokiej drogi każdy z osadników otrzymał parcelę o wymiarze 322 sążni kwadratowych, a niezależnie od tego po 12 mórg i 1492 sążnie kwadratowych ról. Jedynie Conrad Wolf miał 18 mórg i 431 sążni kwadratowych, a Filipp Schmal 12 mórg i 480 sążni kwadratowych. Dodatek do każdego gospodarstwa stanowiły łąki w różnym wymiarze, od 1/3 do l morgi177. Szkoła w Kőnigsbergu uzyskała uposażenie w wymiarze 6 mórg i 334 sążni kwadratowych ról oraz 1155 sążni łąk. Pastor natomiast miał uposażenie w ilości l morgi i 384 sążnie kwadratowe ról i 1155 sążni kwadratowych łąk. Gmina posiadała na obszarze kolonii 3 morgi i 193 sążni ról oraz 472 sążnie łąk. Taki stan uposażeń ukazują dokumenty z 1820 roku. Niemal w pełni równomierne uposażenie kolonistów Kőnigsbergu uległo z biegiem czasu zróżnicowaniu. Następowało wyraźne rozwarstwienie materialne. W 1846 roku najbogatszy Adam Wolf (nr domu 22) posiadał 33 morgi i 511 sążni użytków rolnych, a Heinrich Frieg (nr domu 30) 24 morgi i 266 sążni kwadratowych. Ale pojawili się wówczas również chałupnicy i komornicy w kolonii (5 gospodarstw). Kőnigsberg wyraźnie górował zamożnością nad Wolą Zarczycką, wsią bardzo spauperyzowaną, w której w 1847 roku było aż 157 gospodarstw chałupniczych i komorniczych, a niewiele gospodarstw kmiecych. W Kőnigsbergu pierwszymi osadnikami przybyłymi tam 6 czerwca 1784 roku byli: Jakob Rollwager (9 osób), przybyły z Hasioch, B. A. Neustadt, a także Walentin Lingibach (4 osoby), przybyły z Gőnnheim, B. A. Bad Dlirtheim. W maju roku następnego przybył Leonhard Dauenhauer (4 osoby) z miejscowości Dahn, B. A. Pirmafens, a także Leopold Schworm (3 osoby) z miejscowości Kaltofen, B. A. Rodenhausen. Kolonistami Kőnigsbergu w 1820 roku byli: Johan Rotwagen (nr domu l), Adam Uibel (nr 2), Friedrich Metzger (nr 3), Wilhelm Lingenbach (nr 4), Johan Lutz (nr 5), Jakob Übell (nr 6), Michael Rolang (nr 7), Abraham Dewald (nr 8), Jakob Rolang (nr 9), Johan Neis (nr 10), Peter Herold (nr 11), Peter Durald (nr 12), Peter Metzger (nr 13), Johan Baum (nr 14), Heinrich Tatenheimer (nr 15), Conrad Rothaug (nr 16), Carl Bauer (nr 17), Peter Schowrn (nr 18), Conrad Übell (nr 19), Jacob Frieg (nr 20), Adam Metzger (nr 21), Conrad Wolf (nr 22), Jakob Miiller (nr 23), Michael Leib (nr 24), Conrad Lutz (nr 25), Daniel Klein (nr 26), Filip Schmal (nr 27), Christian Pretorius (nr 28). Pierwszym natomiast osadnikiem niemieckim z tej kolonii, który ,,wżenił" się w polską rodzinę w Woli Zarczyckiej przed 1820 rokiem był Marian Hyder. Wola Zarczycka w 1920r liczyła 346 samodzielnych gospodarstw. Schmahl Schmidt-Uibel-Schmal-Baum Top ******** Geneza tej kolonii sięga początków 1787 roku, nie zaś jak podaje H. Lepucki 1788 roku. Jesienią 1787 roku przybyło sześciu pierwszych osadników niemieckich, którymi byli: Lenart, Polenbach, Michael Uibel, Jakob Stein, Jakob Diker, Kari Schmidt, Nikolaus Schmidt. Wykazali się bardzo niewielkimi obszarami użytkowanej ziemi (od 200—800 sążni kwadratowych ról). Jest to uchwycony bardzo wczesny moment rodzenia się osady, która w dwa lata później (1789 rok) liczyła już 17 rodzin wyznawców zreformowanych181. Tę samą liczbę domów (17) odnotowano w Gillershofle w 1808 roku. Liczba mieszkańców kolonii wynosiła wówczas 120 osób (sąsiednia wieś Giedlarowa 1735 osób). Również i w 1820 roku utrzymała się ta sama liczba gospodarstw w kolonii, dopiero w roku 1847 było ich 22. Była to kolonia nieduża, obejmująca łącznie w 1846 roku 382 morgi i 215 sążni użytków rolnych. Zdecydowana większość osadników posiadała po 16 mórg i 217 sążni użytków rolnych, ale było też dwóch osadników znacznie odbiegających zamożnością (Adam Keller nr domu 17 i Friedrich Schmidt nr domu 16), posiadających po 27 mórg i 249 użytków rolnych. Najbiedniejszą grupę stanowili wówczas chałupnicy i komornicy (3 gospodarstwa). Nadziałami ziemskimi nie odbiegała ta kolonia od pozostałych kolonii w Leżajskiem. Gmina natomiast w tej kolonii dysponowała znaczną wspólnotą (84 morgi i 88 sążni), dającą duże możliwości inwencji gospodarczych w swej społeczności. Kolonia ta położona u granic miasta Leżajska miała duże możliwości kontaktów rynkowych z miastem i przemieszczeń ludnościowych do tego grodu. A oto wykaz kolonistów Gillershofu z 1846 r.: Friedrich Nessel (nr domu l), Jakob Stein (nr 2), Konrad Werne (nr 3), Friedrich Becker (nr 4), Jakob Schmidt (nr 5), Peter Becker (nr 6), Jakob Keiper (nr 7), Ludwig Bauer (nr 8), Ludwig Polenbach (nr 9), Michael Uibel (nr 10), Georg Stein (nr 11), Jakob Duker (nr 12), Ludwig Kraut (nr 13), Peter Polenbach (nr 14), Elizabeth Polenbach (nr 15), Georg Schmidt (nr 16), Friedrich Keller (nr 17), Leonard Polenbach (nr 18), Christof Becker (nr 19), Michael Stein (nr 20), Johan Filipczyk (nr 21), Marcin Szewczyk (nr 22). Napływ kolonistów z krajów niemieckich do dóbr leżajskich miał różne natężenie w czasie. Tworzyli oni nie tylko kolonie wiejskie, ale osadzali się też w mieście Leżajsku. Pierwszymi osadnikami w mieście, odnotowanymi w dokumencie z 6 września 1786 roku byli: Johan Heinrich Schőnborn (3 osoby), cieśla przybyły z Bach, pow. Biebrich, katolik; Johan Tratmann (5 osób), cieśla, przybyły z Reichenberg, pow. Passenheim, katolik; Georg Wagner (2 osoby), przybyły z Ober-Lanzwill, pow. Nassau, ewangelik; Johan Rohrmann (5 osób), przybyły z Gundersbium, pow. Leiningen, ewangelik; Philipp Móhibach (4 osoby) przybyły z Birmeisheim, pow. Posenheimisch, ewangelik; Georg Spies (2 osoby) przybył z Dollesheim, pow. Posenheimisch, katolik; Jakob Becher (2 osoby), przybył z Gundersbium, pow. Leiningen, ewangelik; Johan Pilger (2 osoby), przybył z Theilscheim, Palatynat, katolik; Baltazar Rothmacher (2 osoby), przybyły z Theilscheim, Palatynat, katolik; Heinrich Emerich, (4 osoby), przybył z Illesheim, Palatynat, ewangelik; Friedrich Salling (3 osoby), przybył z Bamshein, Palatynat, ewangelik; Theobald Rein (8 osób), przybył z BlofTen, hrabstwo Zőtern, ewangelik; Jakob Rosbach (8 osób), przybył z Illescheim, Palatynat, ewangelik; Martin Stanzel (3 osoby), przybył z Nistow, Prusy, ewangelik. W następnych latach przybyli kolejni osadnicy do Leżajska, nierzadko już z kolonii wiejskich okolic Leżajska. Przybywali do miasta ludzie młodzi (mała liczba osób w rodzinie) i najczęściej rzemieślnicy. Leżajskie natomiast dobra kameralne wchłaniały głównie rolników, w mniejszym stopniu rzemieślników. Zanim wykształciła się samodzielna kolonia, od przybycia pierwszych osadników do dóbr kameralnych mijały niekiedy długie miesiące, a nawet lata. Tak było np. w przypadku kolonii Gillershof i Kőnigsberg. W późniejszym Gillershofie pojawił się już 13 września 1783 roku Ludwig Deder (2 osoby w rodzinie) z Duchroth; latem następnego roku przybyło trzech kolejnych osadników (Georg Spiez — 6 osób, Michael Kraut — 3 osoby, Friedrich Werner — 4 osoby), a w 1785 roku dwóch kolejnych osadników Georg Pollenbach — 5 osób Nicolaus Bauer — 4 osoby. Top ************ Dotychczasowa literatura naukowa nie ukazywała istnienia tej maleńkiej kolonii niemieckiej, powstałej na ziemi byłego folwarku wójtowskiego. Wójtostwo zlokalizowane na Baranówce (części wsi Jelnej) było w dzierżawie Joachima Kowalskiego do października 1793 roku, a po jego śmierci w tym samym roku przez wdowę Brochowską Kunegundę Kowalską i brata zmarłego — Cypriana Kowalskiego. Wójtostwo to obejmowało nie tylko część Jelnej (Baranówkę), ale też część sąsiedniej Judaszówki, i stanowiło w okresie staropolskim wyodrębnioną tenutę. 15 października 1788 roku J. Kowalski nabył na własność pewien obszar użytków rolnych we wsi Łukowa, leżącej w bezpośrednim sąsiedztwie Baranówki. Była to ziemia zakupiona za sumę 872 złp od chłopów Szepelaków zwanych zakupionej. Mniej więcej w tym samym czasie zakupił także grunt od innego chłopa tej wsi — Walentego Kostka — za sumę 95 złp. Wspominam o tych zakupach J. Kowalskiego nieprzypadkowo, bowiem w tym czasie sprzedano też ziemię folwarku w Łukowej, a na pozostałej części osadzono niebawem kolonistów niemieckich. Obszar byłego wójtostwa J. Kowalskiego w Baranówce, jednak bez zabudowań folwarcznych (te zatrzymał J. Kowalski) przejęty został z początkiem XIX wieku przez kolonistów. Ukazana w dokumentach maleńka kolonia Baranówka obejmowała w 1808 roku jedynie 7 gospodarstw (33 osoby)186. Z 1847 roku znane są następujące nazwiska osadników niemieckich: Wilhelm Neu (nr l), Matius Neu (nr 2), Herman Witwe (nr 3), Michael Wagner (nr 4), Nicolaus Franz (nr 5), Jakob Herman (nr 6), Adam Engelberg (nr 7)187. Wnet kolonia rozrosła się nieco i pojawiły się w niej nowe nazwiska, jak: Nehr, Biembach, Engelman, Waldeck, Schober, Henn, Schmidt. **************** Osadzenie niemieckich kolonistów na ziemi folwarku w tej wsi miało miejsce na przełomie XVIII i XIX wieku. Folwark tej wsi położony był na końcu osady, od strony Starego Miasta. Zabudowania folwarczne z numerem domu 27, ukazane w Metryce Józefińskiej (1785—1788) i pola dworskie w bezpośrednim sąsiedztwie położone, stały się centrum maleńkiej kolonii, nazywanej lokalnie w tej wsi ,,Niemcy". Metryka Franciszkańska z 1820 roku informuje o tym obszarze: Ogrody, Folwark, Ogród cały i plac z Folwarkiem poburzonego na pobudowanie (kolonii — przyp. J. P.) rozdzielony. W 1820 roku wymieniono w tej wsi kilku osadników niemieckich: Heinrich Schott (nr 27), Jakob Nels (nr 27), Georg Schmidt, (nr 34), Nicolaus Schmidt (nr 33). Wśród osadników niemieckich znalazło się kilku Polaków: Kazimierz Półćwiartek (nr 29), Wawrzeniec Półćwiartek (nr 31), Mateusz Żuraw (nr 30) Kazimierz Rydzak (nr 38), trzech Żydów: Izrael Sztelzer (nr 35), a w 1847 roku Jakub Keller (nr 52) i Izrael Sztelzer (nr 35) oraz Węgier Josef Orsag (nr 62). Koloniści w Łukowej byli mocno zróżnicowani etnicznie i majątkowo. Najbogatszy Heinrich Schott (nr 27) posiadał 40 mórg ziemi i 86 sążni kwadratowych, zaś Jakob Nels (nr 27) jedynie 6 mórg i 333 sążni kwadratowych użytków rolnych. Osadnicy polscy w kolonii zajmowali miejsca w dolnej granicy majątkowej, np. Kazimierz Półćwiartek (nr 29) posiadał 8 mórg i 964 sążnie kwadratowe ziemi, zaś Wawrzeniec Półćwiartek (nr 31) 6 mórg i 333 sążnie kwadratowe użytków rolnych. Byli jednak koloniści najbardziej zamożną grupą gospodarstw chłopskich w Łukowej. W 1820 przeciętny dom mieszkalny kolonisty miał tam 2—3 izby i 2 komory, podczas gdy u chłopów we wsi zwykle po jednej izbie i l komorze. Kolonia w Łukowej odbiegała swą odmienną strukturą społeczną i etniczną od pozostałych kolonii w Leżajskiem. Proces jej tworzenia i rozwoju nie jest w pełni możliwy do odtworzenia, zwłaszcza dobór osadników — Polaków, a także Żydów. Obaj np. Kazimierz i Wawrzeniec Półćwiartek wywodzili się spośród mieszkańców Łukowej, trzech bowiem innych o tym nazwisku zamieszkiwało już wcześniej w zwartej zabudowie Łukowej (Wojciech nr 7, Szymon nr 7 i Jan nr 8). Warto przy tym zauważyć, w odniesieniu do tej rodziny chłopskiej, iż do 1765 roku nie występowała ona w tej wsi ani w całym starostwie leżajskim (dokładny inwentarz starostwa z tego roku), zaś pojawiła się w dokumentach w 1785 roku w Łukowej mocno już rozrodzona, która potem dała początek tego rodu w Sarzynie, a następnie w Przychojcu i w Starym Mieście. Top ************ Klein Raucherdorf i Gross Rauchersdorf (Kurzyna Mała i Kurzyna Wielka) Po I rozbiorze Polski Galicja poddana została intensywnym procesom germanizacyjnym. Jednym z ich przejawów była akcja kolonizacyjna, nasilona szczególnie za panowania Józefa II. Cesarz wydał w latach 1781-1788 szereg patentów określających zasady kolonizacji. W dawnych dobrach królewskich osadzono kolonistów niemieckich. Powstały wtedy cztery ośrodki osadnicze: w okolicy Kolbuszowej, Mielca, Leżajska i Niska. Łącznie założono w Galicji 123 kolonie. W rejonie niżańskim, poza wspomnianą Kurzyna, kolonie istniały także w Wólce Tanewskiej (Tanefsan) i w Pławię. (Schőnanger). Osadnictwo józefińskie nie spełniło pokładanych w nim nadziei. Koloniści obrządku rzymskokatolickiego wtopili się z czasem w żywioł polski, zaś protestanckiego żyli w izolacji. W II połowie XIX wieku rozpoczęła się reemigracja kolonistów, przybrała ona na siłę przed wybuchem I wojny światowej, a po jej zakończeniu reszta niemieckich osadników opuściła Galicję. Pozostały wykupione przez Polaków domy kolonistów, po części zachowane do dzisiaj. Wieś Kurzyna położona jest w powiecie Nisko, na prawym brzegu Tanwi w odległości 1,5 km od niej. Kurzyna Średnia i Mała oddzielone są od Kurzyny Wielkiej małym potoczkiem dopływem Tanwi zwanym Kurzynką lub Rowem. Okolice są przeważnie równinne, piaszczyste. Historia wsi Kurzyna sięga koloni niemieckiej. Okolice tutejsze były to dawniej nieprzebyte lasy królewskie należące do puszczy Sandomierskiej. Kurzyna Wielka i Mała są tłumaczeniem nazwy wsi niemieckiej Klein Raucherdorf i Gross Rauchersdorf. Powstanie osady Rauchersdorf należy odnieść do roku 1783, kiedy rząd austriacki i po pierwszym rozbiorze Polski zabrał dobra królewskie, niektóre części sprzedał, a w innych osadzał kolonistów niemieckich. Dopiero później rząd austriacki osadzał tu wysłużonych żołnierzy z okolic Wiednia. Między tymi przybyszami obok katolików była duża liczba luteran. Ślady dawnego osadnictwa niemieckiego na terenach Kurzyny objawiają się w niemiecko brzmiących nazwiskach mieszkańców np. Tapper, Reichert, Schiffer, Andres, Hajder. W zabudowie fragmentów wsi (Kurzyna Wielka i Mała) zwracają uwagę pozostałości osadnictwa józefińskiego: domy ustawione szczytami do drogi. Osadnicy niemieccy utworzyli dwie kolonie: Rauchersdorf Gross (Kurzyna Wielka) i Rauchersdorf Klein (Kurzyna Mała). Historia szkolnictwaJak wynika z dekretów pisanych po niemiecku, Szkoła w Kurzynie Średniej była otwarta od roku 1792. Nauczyciel był zobowiązanych uczyć dzieci z gmin tutejszych oraz dalszych po polsku i niemiecku. W roku 1882 roku Rada Szkolna Krajowa we Lwowie zorganizowała Szkołę ludową w Kurzynie Średniej dla gmin Kurzyny Wielkiej i Małej. Szkoła mieściła się w drewnianym budynku, który kilkakrotnie restaurowano. Budynek okazał się za mały, bo w 1892 roku wynajęto w prywatnym domu izbę. W 1894 roku zaczęto myśleć o budowie nowej szkoły. Jednak z budową zwlekano do roku 1908. Koszty budowy tej szkoły były wielkie. Była to szkoła o trzech wielkich klasach, kancelarii dla nauczyciela, mieszkania, olbrzymiego korytarza. Trudno było wówczas znaleźć taką szkołą w okolicznych wsiach tutejszego powiatu. Biografia : "Trzy Kurzyny wsie powiatu niżańskiego"; Franciszek Guściora Źródło: http://www.zskurzyna.scholaris.pl/historia.html ***********
Wyjątkowy w okolicach Leżajska jest zespół
murowanych domów wiejskich w Tarnawcu, zbudowanych przez kolonistów
austriackich, osiedlonych tutaj przed 1812 rokiem. Najstarszy z nich, z
datą 1843 na drzwiach, usytuowany jest — podobnie jak większość
pozostałych — szczytowo do szerokiej ulicy. Mają plan wydłużonego
prostokąta. Od frontu część mieszkalna nakryta jest wspólnym,
dwuspadowym dachem z częścią gospodarczą usytuowaną w głębi parceli.
Elewacje tych domów mają skromną dekorację stiukową, czasami nawet
figuralną (św. Jan, anioły). Charakterystycznymi elementami ich
wyposażenia były wielkie piece z okapami, podłogi układane w kwadraty, a
w niektórych wnętrzach pojawiały się półkoliście zamknięte wnęki. Formy
tej architektury nie przyjęły się u miejscowej ludności, a ich geneza
tkwi w architekturze wsi monarchii habsburskiej, z której przybyli
koloniści austriaccy. Najbliższe domy tego typu występują na Morawach i
tych obszarach Śląska, które przez wieki były pod panowaniem
habsburskim (Opolszczyzna, Cieszyńskie). ***************** Dzień dobry! W swoich badaniach genealogicznych dotarłem do gałęzi mojej rodziny nazwiskiem Ubel z okolicy Reishscheimu i Hohenbach. Przesyłam Pani wszystko co do tej udało mi się ustalić;
Gdyby dysponowała Pani jakimiś innymi informacjami o wyżej wymienionych osobach, tudzież rodzinach Grunland, Walter, Schneikart, Reiner[t], Ohly [lub Ohli] z Reishscheim i Hohenbach byłbym wdzięczny za pomoc. Pozdrawiam Tomasz Ryrych tryrych@vp.pl ***** To co się ostatnio dowiedziałam. Moi dziadkowie
mieszkali blisko rodziny Potockich, byli bogaci mieli parobków. W 1941
zabili ich Niemcy. Mój ojciec miał 4 rodzeństwa (siostra zmarła ,brat
utopił się), brata Oswalda , i jeszcze jednego brata mieszkał w
Niemczech. Ponoć w Nakle nad Notecią mieszka ktoś o nazwisku Uibel.
Matka ojca miała na imię Małgorzata ( takie mam drugie imię). Za każdą
informację z góry dziękuję. Anna M. Uibel
Bryłowska.onentka1@wp.pl
http://www.galizien.org/gedview/indilist.php?ged=reset.ged&surname=Übel
***************** Nazwy niektórych kolonii niemieckich w Galicji
Kolonie niemieckie we wschodniej Rosji http://library.ndsu.edu/grhc/history_culture/maps_villages/index.html
The Villages of South Russia, Prepared by the Germans from Russia Heritage Society Bessarabian Villages
* The original Bessarabian colonies *** (niem Josefinendorf) – dawna wieś i kolonia niemiecka na Ukrainie, obecnie na terenie rejonu sokalskiego w obwodzie lwowskim. Leżała tuż na wschód od Michałówki.W II Rzeczypospolitej do 1934 samodzielna gmina jednostkowa. Następnie należała do zbiorowej wiejskiej gminy Wierzbica w powiecie rawskim w woj. lwowskim [1]. Po wojnie wieś weszła w skład nowej gminy Uhnów powiatu tomaszowskiego w woj. lubelskim. W 1951 roku Józefówka, Michałówka i Poddębce jako jedyne wsie gminy Uhnów (którą równocześnie przekształcono w gminę Machnów) zostały przyłączony do Związku Radzieckiego w ramach umowy o zamianie granic z 1951 roku[2].Wśród niemieckich osadników Josefinendorf odnalazłam nazwisko Feldman http://www.genealodzy.pl/modules.php?op=modload&name=PNphpBB2&file=viewtopic&p=63506 Feldman Johann -Josefinendorf -Żółkiew 1820 Josefinendorf (Josefowka/E of Mykhailivka), Sokal, Lviv, Austrian Empire (Ukraine) 501940 234428 E of Михайлівка http://www.brozbar18.webpark.pl/slownik/teks/kresy/inne/rawa.html *** Wśród niemieckich osadników w Zamościu odnalazłam nazwisko Horst http://www.genealodzy.pl/modules.php?op=modload&name=PNphpBB2&file=viewtopic&p=63506 Horst Phillip- Zamość 1782 *** Josefsdorf (Jozefow), Mielec , Podkarpackie, Austrian Empire (Poland) 502357 213105 Ch Józefów ***
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Strona utworzona: 2004-11-24 Aktualizacja strony: 2012-01-17 |