Historia Inspekcji Sanitarnej w Leżajsku-  prywatna strona Anny Ordyczyńskiej

Sanepid w Leżajsku  GIS w Leżajsku Cholera -zaraza morowa XIX wieku Trupi jad   AIDS   Leżajsk-moje miasto    Powrót do strony głównej                  

W XIX w. nie było instytucji zajmującej się sprawami sanitarnymi, zwalczaniem chorób zakaźnych, profilaktyką. Rada Miejska powoływała na stanowisko lekarza miejskiego, w starostwie były również etaty lekarzy, którzy pełnili funkcje straży sanitarnej podczas zagrożeń epidemiologicznych. W sytuacjach kryzysowych w każdej osadzie organizowano pomieszczenia dla zakażonych. Przygotowywano tez służby pomocnicze dla lekarzy. Nauczono się skutecznie zwalczać epidemię cholery przez podawanie napojów w postaci wrzątku, wdychanie pary wodnej. Nie było jeszcze  w tych czasach antybiotyków. Ludność żydowska praktykowała noszenie nanizanych na nitkach ząbków czosnku.  Cholera -zaraza morowa XIX wieku

Pojawiły się pierwsze szczepienia przeciwko czarnej ospie. Badania prowadzone przez lekarza powiatowego w Łańcucie doprowadziły do odkrycia w dwóch wsiach tego powiatu endemicznej kiły, pierwszych źródeł chorób zawodowych, podatności dzieci na choroby kokluszu, błonicy, gruźlicy. Zaczęto doceniać leczenie szpitalne chorych, korzystanie z pomocy kwalifikowanych położnych, celem zmniejszenia śmiertelności kobiet na gorączkę połogową będącą następstwem zakażeń.

Państwowa inicjatywa budowy zamkniętych lecznic, wynikała z potrzeby przyjmowania do nich rannych żołnierzy.

Wiele lat zabiegano o budowę szpitala w mieście. Utworzony w 1868 r Komitet Budowy Domu Chorych wspierany był finansowo i materialnie przez cesarza Franciszka Józefa I, cesarzową Elżbietę, arcyksięcia, księżną Jadwigę Sapieżynę ze Lwowa, hrabinę Arturową Potocką i in. Fundatorem szpitala był hr. Alfred Potocki, który przekazał dom murowany, parterowy w Wierzawicach na prowizoryczną lecznicę. W 1892 r wybudowano szpital na działce przy ul. Sandomierskiej.

Grypa nie raz dziesiątkowała populację Europy. W ubiegłym stuleciu słynna grypa „Hiszpanka” z 1918 roku doprowadziła do zgonu około dwadzieścia milionów ludzi, a przynajmniej dziesięć razy tyle zachorowało. Jest to śmiertelność o wiele większa, niż na skutek działań wojennych we wszystkich armiach I wojny światowej.

Podczas I wojny światowej, wskutek epidemii tyfusu, dyzenterii i grypy zmarło wielu chorych, żołnierzy oraz ludności cywilnej. Szerzyły się choroby weneryczne w wyniku zgwałceń przez żołnierzy wszystkich armii.

1917 roku rozpoczęło się na ziemiach polskich organizowanie polskiej służby zdrowia. W obawie przed narastającymi epidemiami chorób zakaźnych, mocarstwa okupujące poparły te dążenia.

Powstał referat służby zdrowia publicznego, zajmujący się zagadnieniami sanitarno-epidemiologicznymi.

Do pracy w tych organach kierowano lekarzy, którzy ukończyli specjalnie zorganizowane kursy.

W styczniu 1919 roku - a więc już po odzyskaniu niepodległości - Naczelnik Państwa dekretem powołał do życia Ministerstwo Zdrowia Publicznego. Do zakresu działania tego Ministerstwa, zgodnie z zasadniczą ustawą sanitarną z dnia 19 lipca 1919 roku, należało m.in. zwalczania chorób zakaźnych ostrych i przewlekłych.

W październiku 1921 roku połączono wszystkie zakłady naukowo-badawcze i nadano im nazwę Państwowego Zakładu Epidemiologicznego. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 września 1923 roku nazwa Zakładu została zmieniona na Państwowy Zakład Higieny. w którym można by było przeprowadzać badania nad istotą szerzenia się oraz metodami zwalczania chorób zakaźnych i zapobiegania im.

Dzięki wszechstronnej walce z chorobami zakaźnymi, kontroli produktów spożywczych, nadzorowi nad odpowiadającej normom wodzie do picia, szkoleniu pracowników służby sanitarno- epidemiologicznej, PZH był główną instytucją zdrowia publicznego w Polsce okresu międzywojennego.

Lustracja sanitarno-porządkowa przeprowadzona przez inspektorów samorządowych w czerwcu 1930 r wykazywała wiele zaniedbań (większość domów zaniedbana, mieszkańcy wylewają nieczystości do rowów, ulice miasta, śmietniki ziemne, ścieki uliczne nieodkażone, rzeźnia będąca w posiadaniu gminy urąga najprymitywniejszym pojęciom o czystości i higienie)

W 1935 r starostwo wydało bezwzględny nakaz zamknięcia budek na rynku, jako nie odpowiadających wymogom sanitarno-weterynaryjnym, zajęło się także modernizacją rzeźni

Przed II wojną światową Publiczna Służba Zdrowia obejmowała m.in. zwalczanie chorób zakaźnych, zaopatrywanie ludności wodę, usuwanie nieczystości, dozór sanitarny nad artykułami żywnościowymi. Wykonywanie zdań z zakresu publicznej służby zdrowia należało do Ministra Opieki Społecznej

14 sierpnia 1954 r. powstała Państwowa Inspekcja Sanitarna, która była aparatem wykonawczym przy pomocy którego służba zdrowia wykonywała cztery podstawowe zadania z zakresu szeroko pojętej profilaktyki:

Państwowi inspektorzy sanitarni dla danego terenu byli jednocześnie zastępcami kierowników wydziałów zdrowia prezydium rad narodowych, co pozwalało prezydium kontrolować ich działalność; z drugiej strony - podporządkowani byli odpowiednim inspektorom sanitarnym wyższego szczebla.

W Leżajsku Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna  powstała 1 stycznia 1956 roku. Jej kierownikiem do 1968 r był Leon Cebulak. Siedzibą sanepidu był drewniany budynek przy ul Mickiewicza 65.

W latach 1970-72 przeniesiono sanepid do "Proświty" przy ul. Jarosławskiej i rozpoczęto przebudowę starego budynku przy ul Mickiewicza, uruchamiając Laboratorium Higieny Pracy i Laboratorium Bakteriologii.

Proświta. Fot.Anna Ordyczyńska  Jak wspomina jeden z emerytowanych pracowników sanepidu- Antoni Suszyło: nie było wówczas samochodów. Pracownicy mieli odległy teren, a na kontrolę wyjeżdżali rowerami.

Do roku 1975 sanepid podlegał pod Wydział Zdrowia Powiatowej Rady Narodowej, gdzie kierownikiem był lek. med. Tadeusz Karakuła.

W 1975 roku w związku z zmianą struktury administracyjnej kraju, wprowadzeniu 49 województw i zniesieniu powiatów, powołano 49 państwowych wojewódzkich inspektorów sanitarnych, a zamiast powiatowych państwowych inspektorów sanitarnych - państwowych terenowych inspektorów sanitarnych. Były to samodzielne jednostki sanepidu.

Kierownikiem sanepidu w latach 1972-1976 był lek. med. Janusz Maria Schweizer.

Uruchomione zostały kolejne laboratoria: Higieny Żywności i Higieny Komunalnej.

Od 27 grudnia 1976 r do 31 maja 2000 r dyrektorem sanepidu był lek. med. Stanisław Słychan. W 1986 r nastąpiła reorganizacja Inspekcji Sanitarnej. Leżajski sanepid został włączony w struktury Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. W 1998 r sanepid ponownie stał się samodzielną jednostką, jako Terenowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna, podległą Starostwu Powiatowemu w Leżajsku. Po roku zmienił nazwę na Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną.

 Przez 2 miesiące obowiązki dyrektora pełniła mgr inż Aleksandra Drozdowska, a od 1 sierpnia 2000 r do chwili obecnej Dyrektorem PSSE jest lek. med. Leszek Solarz. Strukturalnie sanepid podlega pod WSSE w Rzeszowie.

Obecna siedziba sanepidu przy ulicy Mickiewicza 71


Sanepid w Leżajsku    Leżajsk-moje miasto    Powrót do strony głównej         Powrót do góry